Уведомление: Азимжан Аскаров Кыргызстанга каршы Постародок 2231/2012. Билим берүү адам укуктары боюнча комитет (мындан ары - Комитет) тарабынан кабыл алынат, 31-март, 2016-жыл.
2012-жылы билдирүүнүн авторуна даттанууну даярдоого жардам көрсөтүлгөн. Ушуга байланыштуу арыз Кыргызстанга коммунисттелген.
Билдирүүнүн предмети: кыйноолордун мисалы; тиешелүү соттук териштирүүнүн процесстик кепилдиктеринен баш тартуу.
Маңызы боюнча: кыйноолор, үй-бүлөлүк укуктар, жеке жашоо укугу, камакта кармоо шарттары, өзүм билемдик менен камакка алуу, камакта кармоо.
Комитеттин укуктук позициялары: кылмыш ишин ачуу жана андан кийинки жоопкерчиликке тартуу пакттын 7-беренеси менен корголгон укук сыяктуу бузулган адам укуктарын калыбына келтирүүнүн зарыл чөйрөсүн билдирет (кайрылуунун 8.3-пункту).
Комитет өзүнүн [З]га шилтеме беретжалпы Тартиптин белгилениши35 (2014) адамдын эркиндиги жана кол тийбестиги жөнүндө, ага ылайык, 9-берененин мааниси боюнча камакка алуу мамлекеттин мыйзамдарында аныкталгандай расмий камакка алуу менен байланыштуу болбошу керек. Пакттын милдеттенмелерине байланыштуу, мыйзамда белгиленген негиздерден жана жол-жоболордон башка эч ким эркиндигинен ажыратылышы мүмкүн эмес (Макулдашуунун 8.4-пункту).
Комитет көптөн берки юриспруденциясына байланыштуу пакттын 14-беренеси айыпталуучулардын күбөлөрдү чакыруу жана суракка алуу укугуна кепилдик берерин эскертет. Бул кепилдик күбөлөндүрүлгөндөрдүн чыныгы корголушун камсыз кылуу жана аларга юридикалык жардам көрсөтүү үчүн абдан маанилүү жана ошону менен күбөлөндүрүлүп жаткан күбөлөрдүн суракка алынышын же кайчылаш суракка алынышын кепилдейт (акылмандыктын 8.6-пункту).
Иштин фактылай жагдайларына Комитет тарабынан баа берүү: Комитет автордун бир катар учурларда кыйноолорго жана башка катаал мамилеге баш ийгендиги жөнүндө күбөлөндүрүүсүн эске алат. Комитет белгисиз эксперттер тарабынан жүргүзүлгөн соттук-медициналык күбөлөндүрүүлөрдүн жыйынтыктары автордун аракеттерге моюн сунганын көрсөткөн башка далилдер менен шайкеш келерин белгилейт. Комитет...100дөн ашык күбөнү (алардын көпчүлүгү-милиция кызматкерлери, сот кызматкерлери жана прокуратура кызматкерлери) суракка алган участкалык мамлекет мындан тышкары, ырастоонун автору "тастыктаган жок"деп буйрук бергенин белгилейт. Комитет...автор каза болгон милиция кызматкерине кызмат өтөгөн Базар-Коргондогу ошол эле милиция бөлүмүндө болгонун тактайт (арыз ээси милиция кызматкерин өлтүрүүгө тартылган.), бул катаал мамиле кылуу коркунучун жогорулаткан, бирок автор коргоо үчүн эч кандай атайын коопсуздук чараларын көргөн эмес. Комитет катышуучу-мамлекет күбөлөр эки ача көргөн көрүнүктүү окуялар боюнча катуу талкуулоонун түшүндүрмөлөрүн бербегендиктен, анын жардамы менен тергөөнүн автору тиешелүү салмакты келтирет (кошумча кайрылуунун 8.2-пункту) деп эсептейт.
Катышуучу-мамлекеттин баарлашуусу боюнча автордун аракеттери жөнүндө ырастоолорун ишенимдүү түрдө билдирүүгө...Комитет иштин материалдары жабылууга мүмкүндүк бербестигин, карталар жөнүндө айыптоолордун сыпаттамасы токтоосуз жана анык түрдө жасалгандыгын жана бир катар басмырлоочу күбөлөрдүн көрсөтмөлөрүнө карабастан бардык шектүү адамдар тарабынан аныкталгандыгын белгилейт (Комитет ошондой эле катышуучу мамлекеттин катаал кайрылуусу жөнүндө автордун айыптоолорун түшүндүрүүдө үч психиатрдын автору "жалганчы; шылдыңдаган адам"деген корутундуга шилтеме жасаарын белгилейт.). Бул учурда 2013-жылы жүргүзүлгөн тергөөдө анын эжелери кеңири болуп, калыстыктын элементин жокко чыгарды, анткени укук коргоо органдарынын 100дөн ашык кызматкерин, судьяны, соттун катчыларын жана прокуратура кызматкерлерин суракка алган тергөөчүлөр авторду, анын камакта жаткан мезгилинде Аты-жөнү автор менен келтирилген коргоочуларды, укук ээлерин жана анын ата-бабаларын сурамжылаган эмес. Бул иштин негиздеринде Комитет тарабынан келтирилген фактылар пакттын 7-беренеси боюнча автордук укуктун бузулгандыгы жөнүндө өзүнчө окууда жана 2-статьянын 3-пункту менен дилбаянда (кошумча өзгөртүүлөрдүн 8.3-пункту) күбөлөндүрөт деген тыянакка келет.
Комитет...пакттын 1-беренесинин 9-пунктуна ылайык, ал алгач 15-июндан 16-июнга чейин кармалган, 2010-ж.Автор ошондой эле бардык карыздар милиция кызматкерлери аны издеп табышы үчүн түзүлгөн деп ишендирет. Катышуучу мамлекет автор алгач күбө катары гана суракка алынып, 16-июнда расмий камакка алынганын ишендирүүдө. Мында катышуучу-мамлекет авторду ошол түнү кармаганын, тескерисинче көптөгөн күбөлөрдүн көрсөтмөлөрүнө жана анын үй-бүлө мүчөлөрү анын турган жерин аныктай албагандыгына көңүл бурбай койгонун (акылдуулуктун 8.4-пункту) катуу четке кагат.
Комитет...автордун, өзгөчө Базар-Коргон милиция бөлүмүндө камакта кармоо кызматы келишимдин 10-беренесин бузуу менен сөзсүз болгондугу тууралуу ырастоосу эске алынат. Автор ошондой эле шериктештиктин түзүлгөндөн кийин мүмкүнчүлүгүнө, анын ичинде камкордукка ишенимдүү жетүүгө көңүл бурганына нааразы. Комитет катышуучу мамлекет камактагы Шериктештиктин белгиленген минималдуу ченемдерин сактоого милдеттүү экендигин белгилейт, ага Бириккен Улуттар Уюмунун минималдуу стандарттык эрежелеринин 24 эрежелерине байланыштуу медициналык жардам жана дарылоо кирет (Нельсон Мандела эрежеси). Автор тарабынан иштин баяндалышынан жана белгисиз эксперттер тарабынан берилген бир нече материалдардан, ал жапа чеккен олуттуу ооруларга ишенимдүү медициналык жардам ала албагандыгы айкын көрүнүп турат. Катышуучу-мамлекеттин өзү толуп кетүү проблемасын тааныгандыгын изилдөө менен жана автор тарабынан анын ден соолугунун абалынын жана ишенимдүү медициналык жардамга жетишүүсүнүн абалынын төмөнкүдөй баяндалышын эске алуу менен Комитет катышуучу-мамлекет пакттын 10-пунктуна (Макулдашуунун 8.5-пункту) байланыштуу автордун укуктарын бузганы жөнүндө тыянак чыгарат.
Комитет автордун сот жараяны тартипти бузуу жана сот залындагы сот арачыларынын зомбулугу сыяктуу бир катар мыйзам бузуулар менен мүнөздөлгөндүгүн белгилейт. Автору...ал өзүнүн атынан күбөлөрдү чакыра албагандыгын, соттук териштирүүнүн биринчи күнүндө, анын адвокаты жок болгондо, күбөлөрдү суракка ала албагандыгын жана Жогорку соттун буктурмасында күбөлөрдү суракка ала албагандыгын айтты...Комитет катышуучу-мамлекеттин күбөлөрдүн бул жагдайларга тиешеси жок экендиги жөнүндө билдирүүсүн эске алат, ал эми сот заседаниелеринин протоколдорунда адвокаттын кандайдыр бир кошумча күбөлөрдү чакыруу өтүнүчү жөнүндө эскертилбейт. Бирок Комитет автордун адвокаты сот отурумунун биринчи күнү, 2-сентябрь, 2010-жылы күбөлөрдү суракка ала албай тургандыгы ийгиликсиз бойдон калганын жана автор Жогорку сотто күбөлөрдүн кайчылаш сурагын чакырып же текшере албаганын белгилейт. Комитет катышуучу-мамлекет автордун укуктарын 14-статьяга, ӨСИ пунктчасына, 3-пунктка, пактыга (Макулдашуунун 8.6-пункту) байланыштуу бузган деген тыянак чыгарат.
Комитет, анын коргоо даярдоо үчүн жетиштүү убакыт жана мүмкүнчүлүктөргө ээ болуу, анын укугу бузулган жазуучунун мүмкүнчүлүктөрүн иликтейт. Комитет автордун ишендирүүсүн белгилейт, анткени милиция жана прокурор ага адвокат менен жалгыз жолугууга уруксат берүүдөн баш тарткан жана аны коргоого даярдоо үчүн зарыл болгон маалыматтарды берген. Мындан тышкары, автор каза болгон милиция кызматкеринин ата-энеси бир нече жолу өзүнүн адвокатын милиция бөлүмүнүн жана прокуратуранын имараттарында физикалык кол салууларга дуушар кылганын жана милиция менен жергиликтүү прокуратуранын кызматкерлери кийлигишпегенин, аракеттеги коргоо жактоочусунун милдетин аткарууга туура келбеген жалпы коркуу сезимин жаратканын белгилейт. Мындан тышкары, сот отурумдарынын биринчи күнү экендиги талашсыз далилдер бар 2-сентябрь, 2010-жыл. сот айыптоочу тараптын 16 күбөсүнүн көрсөтмөлөрүн угуп жатканда, автордун адвокаты сот отурумуна катышкан жок, алар жөнүндө өз убагында кабардар болгон жок. Бул билдирүүлөрдө Комитет келтирилген фактылар автордук укуктун 14-статьясы, оотж пунктчасы) 3-пункту, пакт (Макулдашуунун 8.7-пункту) боюнча бузулгандыгын көрсөтөт деп белгилейт.
Жыйынтык чыгаруу комитети: келтирилген фактылар 7-берене боюнча автордук укуктун бузулгандыгын өзүнчө окууда жана пакттын 3-беренесинин 2-пункту, 1-беренесинин 9-пункту, 10-беренесинин 1-пункту, 3-пунктунун 14-пунктунун ткт) жана остт) пунктчалары менен дилбаянда күбөлөндүрөт (кошумча өзгөртүүлөрдүн 9-пункту).