Паведамленне: Вольга Казуліна супраць Рэспублікі Беларусь. Паведамленне N 2000/2010. Меркаванні прынятыя камітэтам па правах чалавека 1 красавіка 2015 г.
У 2010 годзе аўтару паведамлення была аказана дапамога ў падрыхтоўцы скаргі. Пасля скарга была камунікаваная Рэспубліцы Беларусь.
Тэма паведамлення: жорсткае абыходжанне, адвольны арышт; умовы ўтрымання пад вартай; прэзумпцыя невінаватасці; гарантыі справядлівага суда; права на абарону; свабода сходаў.
Пытанне істоты: свабода і бяспека чалавека; умовы ўтрымання пад вартай; справядлівы суд; права на ўдзел у мірных сходах.
Прававыя пазіцыі камітэта: Камітэт нагадвае, што дзяржава-удзельнік нясе адказнасць за бяспеку любой асобы, якое яна змясціла пад варту, і што ў тых выпадках, калі якая-небудзь асоба заяўляе, што падчас утрымання пад вартай яму былі нанесены цялесныя пашкоджанні, менавіта дзяржава-удзельнік павінна прадставіць доказы, якія аспрэчваюць гэтыя сцвярджэнні (гл. паведамленне N 1412/2005, Бутавенка супраць Украіны, меркаванні, прынятыя 19 ліпеня 2011 г., п. 7.5.). Акрамя таго, у выпадку падачы скаргі на жорсткае абыходжанне ў парушэнне арт. 7 дзяржава-ўдзельніца павінна неадкладна правесці бесстаронняе расследаванне (гл. паведамленне N 1589/2007, Гапірджанаў супраць Узбекістана, меркаванні, прынятыя 18 сакавіка 2010 г., п. 8.3.). Камітэт лічыць, што, улічваючы прадстаўлення дзяржавы-ўдзельніцы і рашэнні яго судоў, а таксама абмежаваны аб'ём інфармацыі і дакументаў, прадстаўленых аўтарам, і, у прыватнасці, абмежаваны аб'ём інфармацыі, якая тычыцца расследаванняў, якія праводзіліся дзяржавай-удзельніцай, ён не можа заключыць, што зварот уладаў дзяржавы-ўдзельніцы з г-ном Казуліным, няхай гэта будзе 2 сакавіка 2006 г. або 25 сакавіка 2006 г., супярэчыла палажэнням арт. 7 Пакта (п. 9.3 рашэнні).
Камітэт нагадвае, што рашэнне аб заключэнні пад варту да суда павінна прымацца ў кожным канкрэтным выпадку з улікам таго, наколькі гэта неабходна і мэтазгодна ў дадзеных абставінах, у тым ліку ў мэтах папярэджання ўцёкаў, недапушчэння ўмяшання ў працэс збору доказаў або прадухілення новага злачынства, і што суды павінны ў кожным канкрэтным выпадку вызначаць, Ці існуюць альтэрнатывы зняволення пад варту да суда, якія робяць гэтую меру стрымання залішняй (п. 9.7 рашэнні) (гл. паведамленні N 1369/2010, Кулаў супраць Кыргызстана, меркаванні, прынятыя 26 ліпеня 2010 г., п. 8.3; N 1940/2010, Седеньо супраць Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла, меркаванні, прынятыя 29 кастрычніка 2012 г., п. 7.10; N 1178/2003, Сманцер супраць Беларусі, меркаванні, прынятыя 23 кастрычніка 2008 г., п. 10.3.).
Камітэт нагадвае, што прэзумпцыя невінаватасці, якая мае асноватворнае значэнне для абароны правоў чалавека, азначае, што цяжар даказвання ляжыць на баку абвінавачвання, што віна павінна быць безумоўна даказаная і не можа быць залічана, што ўсякія сумневы павінны тлумачыцца на карысць абвінавачанага, і што з асобамі, абвінавачанымі ў здзяйсненні крымінальных злачынстваў, варта звяртацца ў адпаведнасці з гэтым прынцыпам. Усе дзяржаўныя органы абавязаны ўстрымлівацца ад любых дзеянняў або заяў, прадвызначальных зыход судовага разбору, у тым ліку ад публічных заяў аб вінаватасці абвінавачанага. Падчас судовых разглядаў падсудныя, як правіла, не павінны быць у кайданках або знаходзіцца за кратамі, ці іншым чынам паўставаць у судзе ў абліччы, які паказвае на тое, што яны могуць быць небяспечнымі злачынцамі (гл. паведамленні N 1405/2005, Пустовойт супраць Украіны, меркаванні, прынятыя 20 сакавіка 2014 г., пп. 9.2 і 9.3; N 2120/2011, Кавалёва і Казяр супраць Беларусі, меркаванні, прынятыя 29 кастрычніка 2012 г., п. 11.4.). Спосаб падачы навін у сродках масавай інфармацыі таксама не павінен падрываць прынцып прэзумпцыі невінаватасці <3> (п. 9.8 рашэнні).
Ацэнка Камітэтам фактычных абставінаў справы: аўтар сцвярджае, што 2 і 26 сакавіка 2006 г.яе бацька быў збіты і падвергнуўся іншаму жорсткаму абыходжанню з боку супрацоўнікаў міліцыі і прадстаўнікоў сіл спецыяльнага прызначэння, калі ён адпаведна спрабаваў зарэгістравацца дэлегатам Усебеларускага народнага сходу і ўдзельнічаў у мітынгу ў падтрымку арыштаваных удзельнікаў пратэстных акцый. Яна паведамляе, што 3 сакавіка 2006 г.яе бацька быў агледжаны лекарам, які выявіў на яго целе ранкі і сінякі. Яна сцвярджае, што ўсе скаргі, пададзеныя ў сувязі з гэтым ад імя яе бацькі, былі адхіленыя і што ў судзе супрацоўнікі праваахоўных органаў заявілі, што ён сам нанёс сабе цялесныя пашкоджанні. Камітэт адзначае, што дзяржава-удзельнік адпрэчыла сцвярджэнні аўтара як беспадстаўныя, заявіўшы, што супрацоўнікі міліцыі і байцы спецпадраздзялення ўжылі фізічную сілу ў дачыненні да спадара Казуліна законна, паколькі ён адмовіўся выконваць іх патрабаванні. Дзяржава-удзельнік таксама паведаміла, што гэтыя сцвярджэнні былі правераны яго кампетэнтнымі органамі і не знайшлі пацверджання (п.9.2 рашэння).
Па тых жа прычынах камітэт не можа заключыць, што абставіны арышту г-на Казуліна сведчаць аб парушэнні яго права на мірныя сходы згодна з арт. 21 Пакта (п.9.4 рашэння).
Камітэт прымае да ведама сцвярджэнні аўтара, якія тычацца умоў, у якіх утрымліваўся г-н Казулін пасля вынясення прысуду. Камітэт адзначае, што ў той час як дзяржава-удзельнік адхіляе некаторыя з гэтых сцвярджэнняў, ён прызнае, што адміністрацыя калоніі адмовіла г-н Казулін у доступе да яго адваката і незалежных лекараў, нягледзячы на яго просьбы, падчас яго 53-дзённай галадоўкі, калі ён асабліва меў патрэбу ў іх дапамогі. Дзяржава-удзельнік сцвярджае, што гэта было звязана са станам яго здароўя, аднак не прыводзіць ніякіх аргументаў або фактаў у пацверджанне гэтага. З улікам канкрэтных абставінаў дадзенай справы Камітэт лічыць, што адміністрацыя калоніі не забяспечыла гуманнага абыходжання з г-ном Казуліным, і ў сувязі з гэтым заключае, што дзяржава-удзельнік парушыла арт.10 Пакта (п. 9.5 рашэння).
Аўтар сцвярджае таксама, што арышт г-на Казуліна 25 сакавіка 2006 г.быў незаконным, што яго сям'і было паведамлена пра яго месцазнаходжанне толькі па сканчэнні 19 гадзін з моманту яго арышту замест належных па законе 12 гадзін і што яго заключэнне пад варту да суда было неапраўданым і было санкцыянавана пракурорам, тады як суддзя пацвердзіў законнасць абранай яму меры стрымання толькі праз 18 дзён, што з'яўляецца парушэннем пп. 1 і 3 арт. 9 Пакта. Камітэт адзначае, што дзяржава-удзельнік паведаміла, што 12 красавіка 2006 г. суд Цэнтральнага раёна г. Мінска пацвердзіў законнасць арышту г-на Казуліна 25 сакавіка 2006 г., і што яно лічыць згаданыя вышэй сцвярджэнні аўтара беспадстаўнымі (п. 9.6 рашэння).
Камітэт адзначае, што дзяржава-ўдзельніца не патлумачыла, чаму ў святле абставінаў гэтай справы было неабходна ўтрымліваць спадара Казуліна пад вартай да і падчас суда. Камітэт адзначае таксама, што Г-н Казулін быў змешчаны пад варту 25 сакавіка 2006 г. па рашэнні пракурора і што законнасць гэтага рашэння суд пацвердзіў толькі 12 красавіка 2006 г. Камітэт спасылаецца на свае папярэднія рашэнні, у якіх гаворыцца, што згодна з п. 3 арт. 9 затрыманая асоба, абвінавачаная ў здзяйсненні крымінальнага злачынства, павінна быць у тэрміновым парадку дастаўлена да суддзі і мае права на судовы кантроль за законнасцю яго заключэння пад варту (гл. паведамленні N 521/1992, Куломін супраць Венгрыі, меркаванні, прынятыя 22 сакавіка 1996 г., п. 11.3; N 1218/2003, Платонаў супраць Расійскай Федэрацыі, меркаванні, прынятыя 1 лістапада 2005 г., п. 7.2; N 1348/2005, ашураў супраць Таджыкістана, меркаванні, прынятыя 20 сакавіка 2007 г., п. 6.5; N 1769/2008, Ісмаілаў супраць Узбекістана, меркаванні, прынятыя 25 сакавіка 2011 г., п. 7.3; і N 1787/2008, Коўш супраць Беларусі, меркаванні, прынятыя 27 сакавіка 2013 г., п. 7.3.). Належнае ажыццяўленне судовай улады прадугледжвае яе ажыццяўленне незалежным, аб'ектыўным і бесстароннім у частцы разгляданых пытанняў органам. Камітэт не ўпэўнены, што дзяржаўнага пракурора можна лічыць службовай асобай, якому ўласцівыя інстытуцыянальная аб'ектыўнасць і бесстароннасць і якое таму правамоцна ажыццяўляць судовую ўладу па сэнсе п.3 арт. 9. У сувязі з гэтым Камітэт заключае, што прадстаўленыя факты сведчаць аб парушэнні пп. 1 і 3 арт. 9 Пакта (п. 9.7 рашэнні).
Аўтар сцвярджае, што падчас суда яе бацька знаходзіўся за кратамі і таму не мог свабодна мець зносіны са сваімі адвакатамі і што было парушана яго права на прэзумпцыю невінаватасці, паколькі адразу пасля яго арышту міністр унутраных спраў, выступаючы па дзяржаўным тэлебачанні, назваў яго злачынцам і аналагічную заяву ў той жа дзень зрабіла Генеральная пракуратура. Дзяржава-удзельнік закранула гэтыя пытанні толькі мімаходзь, абмежаваўшыся заявай аб тым, што ў ходзе судовага разбору правы г-на Казуліна на абарону не парушаліся. ...З улікам выкладзенага і з прычыны адсутнасці ў матэрыялах справы якой-небудзь іншай адпаведнай інфармацыі камітэту не застаецца нічога іншага як з належнай увагай паставіцца да сцвярджэнняў аўтара, таму ён заключае, што прадстаўленыя яму факты сведчаць аб парушэнні права г-на Казуліна на справядлівы суд згодна з пп. 1 і 2 арт. 14 Пакта. Прыйшоўшы да такога зняволення, Камітэт пастанаўляе асобна не разглядаць астатнія сцвярджэнні аўтара, якія тычацца парушэнні пп. 1 і 3 b) арт. 14 Пакта (п.9.8 рашэнні).
У адпаведнасці з п. 3 a) арт. 2 Пакта дзяржава-удзельнік абавязана забяспечыць эфектыўнае аднаўленне г-на Казуліна ў правах, у тым ліку даць яму належную кампенсацыю за ўстаноўленыя парушэнні і пакрыць яму любыя панесеныя ім выдаткі на юрыдычныя паслугі. Акрамя таго, дзяржава-удзельнік абавязана не дапускаць падобных парушэнняў у будучыні (п. 11 рашэння).