Паведамленне: Васіль Юзэпчук супраць Рэспублікі Беларусь. Паведамленне N 2000/2010. Меркаванні прынятыя камітэтам па правах чалавека 1 красавіка 2015 г.
У 2010 годзе аўтару паведамлення была аказана дапамога ў падрыхтоўцы скаргі. Пасля скарга была камунікаваная Рэспубліцы Беларусь.
Тэма паведамлення: катаванні; вынясенне смяротнага прысуду пасля несправядлівага судовага разбору.
Пытанне істоты: катаванні і жорсткае абыходжанне; заключэнне пад варту; адвольнае пазбаўленне волі; права быць у тэрміновым парадку дастаўленым да суддзі; права на справядлівае разбіральніцтва справы незалежным і бесстароннім судом; права на прэзумпцыю невінаватасці; права не падвяргацца прымусу да дачы паказанняў супраць самога сябе або да прызнання сябе вінаватым; права на роўную абарону закона без дыскрымінацыі.
Прававыя пазіцыі камітэта: Камітэт нагадвае, што пасля падачы скаргі на жорсткае абыходжанне, якое супярэчыць арт. 7, дзяржава-удзельнік павінна правесці неадкладнае бесстаронняе расследаванне. Ён далей нагадвае, што гарантыі, выкладзеныя ў п. 3 g) арт. 14 Пакта, павінны разумецца ў тэрмінах адсутнасці любога прамога або ўскоснага фізічнага або неналежнага псіхалагічнага ціску з боку следчых органаў на абвінавачанага ў мэтах атрымання прызнання віны (п. 8.2 меркаванняў) (гл. паведамленне N 330/1988, Бэры супраць Ямайкі, меркаванні, прынятыя 4 ліпеня 1994 г., п. 11.7; N 1033/2001, Сингараса супраць Шры-Ланкі, меркаванні, прынятыя 21 ліпеня 2004 г., п. 7.4; а таксама N 1769/2008, Ісмаілаў супраць Узбекістана, меркаванні, прынятыя 25 сакавіка 2011 г., п. 7.6.).
Сэнс тэрміна" у тэрміновым парадку " у п.3 арт. 9 Пакта павінен вызначацца ў кожным выпадку асобна. Камітэт нагадвае аб сваім заўвазе агульнага парадку N 8 (1982) аб праве на свабоду і асабістую недатыкальнасць і аб сваёй прававой практыцы, у адпаведнасці з якімі затрымкі не павінны перавышаць некалькі дзён. (Камітэт прыйшоў да высновы, што ў адсутнасць якіх-небудзь тлумачэнняў дзяржавы-ўдзельніцы трохдзённая затрымка ў дастаўленні асобы да суддзі не задавальняе патрабаванні тэрміновасці па сэнсе п. 3 арт. 9 (гл. паведамленне N 852/1999, Барысенка супраць Венгрыі, меркаванні, прынятыя 14 кастрычніка 2002 г., п. 7.4). Гл. таксама Кавалёва і Казяр супраць Беларусі, п.11.3; а таксама паведамленне N 1787/2008, Коўш супраць Беларусі, прынятыя 27 сакавіка 2013 г., пп. 7.3 - 7.5.). Камітэт далей нагадвае, што ў кантэксце разгляду дакладаў дзяржаў-удзельніц, прадстаўленых у адпаведнасці з арт. 40 Пакта, ён неаднаразова рэкамендаваў, каб перыяд утрымання пад вартай да дастаўкі асобы да суддзі не перавышаў 48 гадзін. Для выканання палажэнняў п. 3 арт. 9 Пакта любое перавышэнне гэтага тэрміну патрабуе асаблівага абгрунтавання (гл. Барысенка супраць Венгрыі, П. 7.4.), таму Камітэт лічыць, што затрымка працягласцю амаль год і тры месяцы да таго, як аўтар быў дастаўлены да суддзі, несумяшчальная з патрабаваннямі тэрміновасці, усталяванымі ў п.3 арт. 9 Пакта. Такім чынам, правы аўтара, згодна з палажэннямі п.3 арт. 9, былі парушаныя (п. 8.3 меркаванняў).
Камітэт спасылаецца на сваю заўвагу агульнага парадку N 32 (2007) аб праве на роўнасць перад судамі і трыбуналамі і на справядлівы суд, у адпаведнасці з якім права на забеспячэнне прысутнасці сведак, абвінавачаных або іх адвакатаў не з'яўляецца неабмежаваным, аднак павінна быць прадастаўлена "належная магчымасць апытаць і аспрэчыць заявы якія паказваюць супраць іх сведак на адной з стадыі судаводства" (п.8.4 меркаванняў).
Камітэт спасылаецца на сваю заўвагу агульнага парадку N 6 (1982) аб праве на жыццё, у якім ён адзначыў, што смяротны прысуд можа быць вынесены толькі ў адпаведнасці з законам і з захаваннем палажэнняў Пакта, а гэта прадугледжвае, што "прадугледжаныя ў ім гарантыі працэдурнага характару павінны выконвацца, уключаючы права на справядлівае судовае разбіральніцтва незалежным судом, прэзумпцыю невінаватасці, мінімальныя гарантыі абароны і права на перагляд судом вышэйшай інстанцыі" (гл. паведамленне N 253/1987, Кэлі супраць Ямайкі, меркаванні, прынятыя 8 красавіка 1991 с.5.14.). Камітэт нагадвае пра сваю практыку, згодна з якой вынясенне смяротнага прысуду па заканчэнні судовага разбору, у якім не былі выкананыя палажэнні арт. 14 Пакта, уяўляе сабой парушэнне арт. 6 Пакта (гл. паведамленне N 719/1996, Леві супраць Ямайкі, меркаванні, прынятыя 3 лістапада 1998 г., п. 7.3; N 1096/2002, Курбанаў супраць Таджыкістана, меркаванні, прынятыя 6 лістапада 2003 г., п. 7.7; N 1044/2002, шукурава супраць Таджыкістана, меркаванні, прынятыя 17 сакавіка 2006 г., п. 8.6; N 1276/2004, Ідыева супраць Таджыкістана, меркаванні, прынятыя 31 сакавіка 2009 г., п. 9.7; N 1304/2004, Харашэнка супраць Расійскай Федэрацыі, меркаванні, прынятыя 29 сакавіка 2011 г., п. 9.11, а таксама N 1545/2007, Гунан супраць Кыргызстана, меркаванні, прынятыя 25 ліпеня 2011 г., п. 6.5.). У святле высноў камітэта аб парушэнні палажэнняў пп. 1 і 3 e) і g) арт. 14 Пакта ён прыходзіць да высновы аб тым, што вынясенне г-ну Юзэпчуку смяротнага прысуду і прывядзенне яго ў выкананне не адказвалі патрабаванням арт.14 і ў выніку гэтага яго права на жыццё згодна з арт. 6 Пакта было парушана (п. 8.6 меркаванняў).
Ацэнка Камітэтам фактычных абставінаў справы: Камітэт прымае да ведама сцвярджэння аўтара ў адпаведнасці з арт. 7 і 14 Пакта аб тым, што ён падвяргаўся фізічнаму і псіхалагічнаму ціску, накіраванаму на тое, каб прымусіць яго прызнаць сваю віну, і што яго прызнанне пасля паслужыла падставай яго асуджэння. Камітэт таксама адзначае, што гэтыя сцвярджэнні не былі абвергнутыя дзяржавай-удзельніцай. ... Камітэт адзначае, што, нягледзячы на шматлікія сцвярджэнні аўтара аб тым, што яму не давалі ежы, доўгі час трымалі ў адзіночнай камеры і давалі невядомыя таблеткі і алкаголь, дзяржава-удзельнік не прадаставіла якой-небудзь інфармацыі, якая дэманструе правядзенне дзейснага расследавання гэтых канкрэтных сцвярджэнняў. У гэтых абставінах сцвярджэннях аўтара павінен надавацца належны вагу. Адпаведна, Камітэт прыходзіць да высновы, што прадстаўленыя яму факты выяўляюць парушэнне правоў аўтара ў адпаведнасці з арт.7 і 14 Пакта (п. 8.2 меркаванняў) (гл. паведамленне N 1401/2005, Кирпо супраць Таджыкістана, меркаванні, прынятыя 27 кастрычніка 2009 г., п. 6.3; а таксама N 1545/2007, Гунан супраць Кыргызстана, меркаванні, прынятыя 25 ліпеня 2011 г., п. 6.2.).
Што тычыцца таго сцвярджэння аўтара, што ён быў арыштаваны 9 студзеня 2008 г., аднак не быў дастаўлены ў суд для прыняцця рашэння аб яго ўтрыманні пад вартай да 8 красавіка 2009 г., амаль праз год і тры месяцы пасля яго арышту, камітэт адзначае, што дзяржава-удзельнік не разгледзела гэтае сцвярджэнне (п. 8.3 меркаванняў).
Камітэт далей адзначае сцвярджэнні аўтара аб тым, што ён не мог правесці крыжаваны допыт ключавых сведак падчас судовых пасяджэнняў і што агулам блізу 30 сведак, выстаўленых як абаронай, так і абвінавачваннем, не з'явіліся для дачы паказанняў. Аўтар далей сцвярджае, што ён не змог дапытаць свайго брата с.л., які быў дапытаны падчас дасудовага следства, аднак не з'явіўся ў суд, таму аўтар не змог правесці крыжаваны допыт і гэтага сведкі. Аўтар далей сцвярджае, што адзін са сведак мог бы прадставіць, калі б ён даваў паказанні, доказы яго невінаватасці. ...Як лічыць Камітэт, тое, што адзін з ключавых сведак, с.л., не прысутнічаў падчас судовага пасяджэння для правядзення перакрыжаванага допыту і што на судовыя пасяджэнні не з'явіліся 30 іншых сведак, адмоўна паўплывала на справядлівасць разбору па справе аўтара. У гэтых абставінах у адсутнасць якога-небудзь адказу з боку дзяржавы-ўдзельніцы Камітэт лічыць, што прадстаўленыя яму факты выяўляюць парушэнне палажэнняў п.3 e) арт. 14 Пакта (п. 8.4 меркаванняў).
Камітэт адзначае тое сцвярджэнне аўтара, што былі парушаныя яго правы згодна з п.1 арт. 14. Ён таксама адзначае, што гэта сцвярджэнне не было аспрэчана дзяржавай-удзельніцай. У святле высноваў камітэта аб тым, што дзяржава-ўдзельніца не забяспечыла гарантый справядлівага судовага разбору ў адпаведнасці з пп. 3 e) і g) арт. 14 Пакта, Камітэт лічыць, што судовае разбіральніцтва справы Г-на Юзэпчука было праведзена з парушэннямі, якія ў цэлым зводзяцца да парушэння п.1 арт. 14 Пакта (п. 8.5 меркаванняў).
Аўтар далей скардзіцца на парушэнне яго права на жыццё ў адпаведнасці з арт. 6 Пакта, паколькі ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання пасля несправядлівага суда. Камітэт адзначае, што ў сувязі з п.2 арт. 6 Пакта дзяржава-удзельнік сцвярджае, што Г-н Юзэпчук быў прысуджаны да смяротнага пакарання за здзяйсненне цяжкіх злачынстваў пасля вынясення судовага рашэння ў адпаведнасці з Канстытуцыяй, Крымінальным кодэксам і Крымінальна-працэсуальным кодэксам Беларусі і што вынясенне смяротнага прысуду не супярэчыць Пакту (п. 8.6 меркаванняў).
Высновы камітэта: Камітэт лічыць, што прадстаўленыя яму факты сведчаць аб парушэнні правоў спадара Юзэпчука згодна з арт.6, арт. 7, п. 3 арт. 9 і пп. 1 і 3 e) і g) арт. 14 Пакта. Дзяржава-удзельнік таксама парушыла свае абавязацельствы па арт. 1 Факультатыўнага пратакола да Пакту (П.9).
У адпаведнасці з п. 3 a) арт. 2 Пакта дзяржава-удзельнік абавязана прадаставіць належную грашовую кампенсацыю сям'і аўтара ў сувязі з яго смерцю, уключаючы пакрыццё расходаў на юрыдычныя паслугі. Дзяржава-удзельнік таксама абавязана не дапускаць падобных парушэнняў у будучыні і ў святле сваіх абавязацельстваў па Факультатыўным пратаколе добрасумленна супрацоўнічаць з Камітэтам, у прыватнасці, у тым, што тычыцца выканання просьбаў камітэта аб прыняцці часовых мер (п.10 меркаванняў).