Меркаванні Камітэта ААН па правах чалавека (далей - Камітэт) ад 26 сакавіка 2018 г.па справе Аляксандр Тыванчук і іншыя супраць Рэспублікі Беларусь (паведамленне N 2201/2012).
У 2012 годзе аўтарам паведамлення была аказана дапамога ў падрыхтоўцы скаргі. Пасля скарга была камунікаваная Рэспубліцы Беларусь.
Тэма паведамлення: адсутнасць справядлівага судовага разбору
Пытанні істоты: кампетэнтны, незалежны і бесстаронні суд; справядлівае судовае разбіральніцтва; факты і доказы; права на абскарджанне.
Прававыя пазіцыі камітэта: Камітэт нагадвае, што пункт 5 артыкула 14 Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах накладае на дзяржаву-ўдзельніцу абавязак перагляду істотным чынам, адначасова на аснове дастатковасці доказаў і нормаў права, асуджэння і прысуду так, каб працэдура рабіла магчымым належны разгляд характару справы <33> (пункт 6.5 меркаванняў).
Хоць у Пакце і не забаронена разбіральніцтва спраў грамадзянскіх асоб у ваенных судах, такая практыка ў ім не прадугледжаная. Камітэт адзначае, што правядзенне судовых працэсаў над грамадзянскімі асобамі ў ваенных судах стварае сур'ёзныя праблемы з пункту гледжання справядлівага, бесстаронняга і незалежнага адпраўлення правасуддзя. У сувязі з гэтым у мэтах забеспячэння права на справядлівае судовае разбіральніцтва дзяржавы-ўдзельніцы, як правіла, нясуць абавязацельства прымаць усе неабходныя меры з мэтай забароны правядзення судовых працэсаў над грамадзянскімі асобамі ў ваенных судах (пункт 7.2 меркаванняў) (гл., inter alia, CCPR/C/RWA/CO/4, пункт 34; CCPR/C/VEN/CO/4, пункт 16; CCPR/C/KGZ/CO/4, пункт 20; CAT/C/PAK/CO/1, пункты 10 - 13; Cat/C/LBN/Co/1, пункты 32 і 35; cat/C/Col/Co/5, пункт 11; CED/C/Cub/co/1, пункты 19 - 20; CED/C/Col/CO/1, пункт 21; і E/CN.4/Sub.2/2005/9, прынцып N 9. Глядзі, inter alia, Еўрапейскі суд па правах чалавека, Эргін супраць Турцыі (n 6) (заява N 47533/99), рашэнне ад 4 мая 2006 года, пункты 47 - 49, і Міхно супраць Украіны (заява N 32514/12), рашэнне ад 1 верасня 2016 года, пункты 164 - 165; Міжамерыканскі суд па правах чалавека, Дзюран і Угарет супраць Перу, рашэнне ад 16 жніўня 2010 года, пункт 117, і Канторал-Бенавидес супраць Перу, рашэнне ад 18 жніўня 2000 года, пункт 113; а таксама Афрыканская камісія па правах чалавека і народаў, прынцыпы і кіруючыя ўказанні па пытаннях правоў чалавека і народаў у кантэксце барацьбы з тэрарызмам у Афрыцы, Частка 4 (B).).
Ацэнка Камітэтам фактычных абставінаў справы: Камітэт прымае да ведама сцвярджэнне аўтараў аб тым, што 26 кастрычніка 2004 года і 5 жніўня 2005 года яны паўсталі перад судом і былі прызнаныя вінаватымі па крымінальным кодэксе Мінскім ваенным судом пасля рашэння старшыні Вярхоўнага суда аб перадачы іх справы ў ваенны суд, нават нягледзячы на тое, што ніхто іх іх не з'яўляўся вайскоўцам... У гэтым выпадку дзяржава-ўдзельніца не аспрэчвае той факт, што аўтары былі грамадзянскімі асобамі. Камітэт прыходзіць да высновы аб парушэнні пункта 1 артыкула 14 Пакта ў выніку разбору справы і асуджэння аўтараў ваенным судом (пункт 7.2 меркаванняў).
Камітэт прымае да ведама скаргу спадара Тыванчука на тое, што з-за празмерных судовых збораў Брэсцкі абласны суд не змог разгледзець яго касацыйную скаргу ад 5 мая 2006 года на рашэнне грамадзянскага суда, у выніку чаго ён быў пазбаўлены доступу да суда ў парушэнне пункта 1 артыкула 14 Пакта. Камітэт... адзначае, што аўтар павінен быў выплаціць судовыя зборы ў памеры 5% ад сумы шкоды, якую яму належала аплаціць у адпаведнасці з вынесеным яму прысудам па крымінальнай справе. Сума шкоды складала 904 773 450 рублёў (прыблізна 421 000 дал. ЗША) і адпаведна судовыя зборы былі разлічаны ў памеры 45 238 675 рублёў (прыблізна 21 000 дал. ЗША.). Камітэт... адзначае, што аўтар прадставіў суду доказы сваёй заработнай платы і што яго штомесячны даход складаў 297 600 рублёў (прыблізна 128 дал. ЗША.). Аўтар таксама паведаміў, што ў мэтах выканання прысуду Мінскага ваеннага суда яго маёмасць была канфіскавана. Камітэт адзначае, што суд Маскоўскага раёна горада Брэста, дзейнічаючы ў якасці касацыйнага суда, і Вярхоўны суд у якасці нагляднага суда адхілілі просьбу аўтара аб адмене судовых збораў, а таксама адмовілі ў задавальненні яго апеляцыйнай скаргі з-за таго, што ён не заплаціў згаданыя зборы, не прымаючы пры гэтым пад увагу довады аўтара аб тым, што такія зборы былі празмерныя вялікія і ён быў не ў стане іх выплаціць. Камітэт адзначае, што па законе суды маюць права адмяняць такія зборы. Адвольна адмовіўшы ў задавальненні прашэння аўтара аб адмене судовых збораў без уліку індывідуальных абставінаў яго справы, яны адмовілі аўтару ў доступе да судоў і адпаведна да магчымасці перагляду яго справы ў рамках судовай працэдуры, усталяванай у адпаведнасці з нацыянальным заканадаўствам (гл., mutatis mutandis, Эрэля і Няккяляйярви супраць Фінляндыі (CCPR/C/73/D/779/1997), пункт 7.2.). Камітэт прыходзіць да высновы, што гэтая частка паведамлення таксама сведчыць аб парушэнні пункта 1 артыкула 14 Пакта (пункт 7.4 меркаванняў).
Камітэт.... лічыць, што дзяржава-удзельнік парушыла пункт 1 артыкула 14 Пакта ў дачыненні да ўсіх аўтараў у частцы разбору ў Мінскім ваенным судзе і ў дачыненні да спадара Тыванчука ў частцы адмовы грамадзянскіх судоў адмяніць судовыя зборы. Камітэт нагадвае сваю выснову аб тым, што дзяржава-удзельнік таксама парушыла свае абавязацельствы па артыкуле 1 Факультатыўнага пратаколу (пункт 8 меркаванняў). "Камітэт прымае да ведама зацвярджэнне дзяржавы-ўдзельніцы аб адсутнасці прававых падстаў для разгляду паведамлення аўтараў у сілу таго, што яно было зарэгістравана ў парушэнне палажэнняў Факультатыўнага пратаколу, а таксама ўлічвае яго заяву аб тым, што яно не будзе супрацоўнічаць з Камітэтам у сувязі з прынятымі па гэтым паведамленні меркаваннямі" (пункт 5.1 меркаванняў).